Hướng dẫn học đơn ngữ¶

Nhắc nhỏ

Đây là hướng dẫn dành cho người học trung cấp.

Hướng dẫn này sẽ giải thích quá trình đơn ngữ hóa và tại sao bạn nên làm vậy, các cách khác nhau để truy cập và làm quen với việc sử dụng từ điển đơn ngữ.

Quá trình đơn ngữ hóa là gì¶

"Quá trình đơn ngữ hóa" là khi bạn chuyển sang làm quen với từ điển đơn ngữ, thường với trợ giúp từ điển song ngữ. Từ điển đơn ngữ là từ điển định nghĩa các từ của ngôn ngữ được định nghĩa ở chính ngôn ngữ ấy. Ví dụ: Từ điển Oxford là từ điển tiếng Anh đơn ngữ.

Tại sao bạn nên sử dụng từ điển đơn ngữ¶

Từ điển đơn ngữ giúp tránh tạo ra những “liên tưởng sai lầm” (false associations) khi người học suy diễn nghĩa của từ tiếng Anh thông qua một từ tiếng Việt tương đương. Nếu chỉ dựa vào từ điển song ngữ, người học rất dễ hình thành một mối liên hệ cứng nhắc giữa hai từ ở hai ngôn ngữ, trong khi trên thực tế phạm vi nghĩa và cách dùng của chúng không hoàn toàn trùng khớp. Không có ngôn ngữ nào có thể diễn đạt tiếng Anh chính xác hơn chính tiếng Anh.

“Những liên tưởng sai lầm” nghĩa là gì?¶

Liên tưởng sai lầm xảy ra khi người học cho rằng một từ trong tiếng Anh tương đương hoàn toàn với một từ tiếng Việt chỉ vì chúng được đặt cạnh nhau trong từ điển song ngữ. Ví dụ sau đây cho thấy vấn đề này khá rõ.

awkward

Hãy trước tiên xem định nghĩa trong từ điển song ngữ.

lúng túng, khó xử, ngượng ngập; bất tiện

Ở đây, người học rất dễ mặc định rằng awkward chỉ đơn giản là “lúng túng” hoặc “khó xử”.

Bây giờ, hãy xem định nghĩa trong từ điển đơn ngữ.

difficult or uncomfortable to deal with or understand

(dịch nôm na là: khó xử lý, khó giải quyết, hoặc gây cảm giác không thoải mái)

Nếu chỉ dựa vào từ “lúng túng” hay “khó xử”, người học có thể không nhận ra rằng awkward còn được dùng rất phổ biến để mô tả:

một tình huống khó xử (an awkward situation),
một câu hỏi tế nhị (an awkward question),
hoặc một vấn đề khó giải quyết (an awkward problem).

Khi dịch ngược lại sang tiếng Việt, các nghĩa này không còn phù hợp với “lúng túng” theo nghĩa thông thường nữa. Chính tại đây, liên tưởng sai lầm xuất hiện: người học tưởng rằng mình đã “hiểu” từ awkward, nhưng thực chất chỉ nắm được một phần rất hẹp của nghĩa.

Vì vậy, từ điển đơn ngữ không chỉ cung cấp định nghĩa bằng ngôn ngữ mục tiêu (ở đây là Tiếng Anh), mà còn giúp người học tiếp cận cách người bản ngữ khái niệm hóa và sử dụng từ đó.

Một lý do khác khiến bạn nên sử dụng các định nghĩa đơn ngữ là vì chúng giúp bạn nghĩ bằng Tiếng Anh. Như đã nói ở phần trước, không có ngôn ngữ nào có thể mô tả Tiếng Anh tốt như chính Tiếng Anh. Định nghĩa từ điển là một cách suy nghĩ về từ. Mình chắc rằng các tác giả của những cuốn từ điển đó đã suy nghĩ kỹ về từng định nghĩa trước khi viết ra nó, vì vậy bằng cách đọc định nghĩa và ghi nhớ nó, bạn sẽ có được cảm giác gì đó ít nhất gần giống với những gì người bản xứ khi nghĩ về từ đó.

Nếu bạn học từ bằng từ điển song ngữ Anh-Việt thì bạn sẽ mang trong mình cách suy nghĩ như Tiếng Việt về mọi thứ, và thậm chí không tới được mức mà người bản xứ có thể nghĩ về từ đó. Điều này sẽ khiến bạn không hiểu được nghĩa thực sự của từ.

Đừng hiểu sai ý mình, bạn vẫn có thể hiểu thực sự thông qua Immersion, chỉ là nó sẽ mất nhiều thời gian hơn so với việc bạn học những từ đó thông qua chính định nghĩa bằng Tiếng Anh.

Từ điển đơn ngữ thực sự rất tuyệt, và bạn sẽ chỉ nhận ra điều này khi bạn bắt đầu sử dụng chúng như một lẽ đương nhiên.

Tại sao mọi người cảm thấy khó khăn khi bắt đầu chuyển quan đơn ngữ¶

Chưa biết "đủ nhiều" từ vựng.
Chưa quen với Tiếng Anh viết.

Yomitan - Một cách tốt hơn để chuyển qua đơn ngữ.¶

Bạn nên thực hiện chuyển qua đơn ngữ với Yomitan.

Yomitan là một tiện ích mở rộng trên trình duyệt cho phép bạn tra từ trên trang web bằng cách giữ Shift và di chuột vào từ đó. Nó được hỗ trợ bởi mọi trình duyệt thuộc dòng Chrome hoặc Firefox. Bạn có thể đọc hướng dẫn cài đặt Yomitan

Chọn và sử dụng từ điển đơn ngữ¶

Mình sẽ cài đặt sử dụng Yomitan vì nó là tiện nhất để có thể sử dụng nhiều từ điển cùng một lúc.

Hãy truy cập trang MarvNC/yomitan-dictionaries để tải từ điển đơn ngữ Tiếng Anh cho Yomitan.

Oxford Advanced Learner's Dictionary - Bạn tải tệp này về rồi giải nén ra, sẽ có những tệp .zip là: dict-oald.zip (Từ điển đơn ngữ Tiếng Anh không có ví dụ), dict-oald-extra.zip (Như cái kia nhưng mà có ví dụ), dict-oald-ipa.zip (Từ điển IPA) và dict-oald-freq.zip (Từ điển đo độ phổ biến của từ). Bạn có thể chọn tải dict-oald-ipa.zip và dict-oald-freq.zip, nếu muốn chiến thử từ điển đơn ngữ (Đọc Hướng dẫn học đơn ngữ để tìm hiểu thêm) thì chọn dict-oald.zip
Kho từ điển đơn ngữ Anh - Anh cho Yomitan: Google Drive (Folder with some monolingual English dictionaries maintained by Umbrella including MacMillan, New Oxford American Dictionary, Cambridge, Longman, Wordset, and a frequency list from FLT)

Từ điển gợi ý¶

Danh sách được trích dẫn trực tiếp từ Antimoon. Bạn có thể đọc bảng so sánh giữa các từ điển trên Antimoon thông qua bài viết Comparative review of dictionaries for English learners

Cambridge Advanced Learner’s Dictionary
Collins English Dictionary
Longman Dictionary of Contemporary English (LDOCE)
Oxford Advanced Learner’s Dictionary (OALD)

Sau đó bạn hãy tải từ điển về và import bộ từ điển đó vào Yomitan.

Tại sao cần sử dụng nhiều từ điển?¶

Bạn cần phải có nhiều từ điển vì sẽ luôn có một số từ có trong một số từ điển này nhưng không có trong các từ điển khác. Chúng ta muốn sử dụng từ điển đơn ngữ nhiều nhất có thể ở đây.

Một lý do khác là các từ điển khác nhau sẽ mô tả một từ theo một cách khác nhau và trong nhiều trường hợp, bạn có thể không hiểu định nghĩa của một từ điển nhưng lại hiểu ở một từ điển khác.

“Nhưng bạn sẽ phải cuộn rất nhiều để đọc các định nghĩa tiếp theo?”¶

Sử dụng phím tắt Alt + Mũi tên đi xuống

Lựa chọn thay thế¶

Từ điển trực tuyến¶

Google: Tìm “[từ cần tìm] meaning” e.g. "apocalypse meaning”

Các lựa chọn ngoại tuyến thay thế¶

Bạn sẽ học Tiếng Anh trong một thời gian dài nên có thể Internet của bạn sẽ mất vào thời điểm bạn đang thực hiện Immersion trong ing-lịch.

Sử dụng Yomitan ngoại tuyến¶

Bạn vẫn có thể sử dụng Yomitan ngoại tuyến. Đây là cách thực hiện.

Như thế đấy.

Định dạng từ điển kỹ thuật số¶

Bạn cũng có thể sử dụng các định dạng từ điển kĩ thuật số khác. Đọc hướng dẫn cài đặt Goldendict để tìm hiểu thêm

Điện thoại¶

Android¶

English Dictionary - Livio
OALD (Oxford Advanced Learner's Dict)
Merriam Webster.
Aard2 - Hỗ trợ import một số các định dạng từ điển như của LDOCE. Cho những người muốn mày mò một chút

iOS¶

Mình không rõ, bạn có thể tự tìm các ứng dụng như ở mục Android trên App Store xem

Tiếp cận từ điển đơn ngữ¶

Mình nên bắt đầu như thế nào?¶

Đọc Tiếng Anh nhiều hơn. Càng đọc nhiều mình càng cảm thấy quen với Tiếng Anh viết, khi tra từ thì toàn là đơn ngữ từ đó học được nhiều từ hơn, rồi từ đó khả năng sử dụng từ điển đơn ngữ cũng tốt hơn.

Nó thực sự chỉ đơn giản như vậy. Đọc nhiều hơn = đọc từ điển nhiều hơn vì bạn cần từ điển để đọc Tiếng Anh (Bất cứ thứ gì, tiểu thuyết, sách, báo, blog)

Bạn đã làm gì khi gặp một từ mà bạn không biết khi đọc định nghĩa?¶

Mình đã tra từ đó bằng Yomitan. Mình đã đọc định nghĩa đơn ngữ và trong trường hợp có quá nhiều từ mình không biết trong định nghĩa, mình sẽ xem định nghĩa Tiếng Việt (như một giải pháp cuối cùng) và tiếp tục. Bạn chỉ cần tiếp tục thực hiện điều này. LẶP ĐI LẶP LẠI.

Đọc nhiều sách hơn. Bạn sẽ cảm thấy quen với từ điển đơn ngữ nếu bạn đọc nhiều. Thật. Đọc nhiều hơn. Đọc thật nhiều. Đó là tất cả. Yomitan chỉ làm cho quá trình này trở nên dễ dàng hơn, bạn đỡ tốn công tự tìm kiếm trên mạng hay chỗ nào đấy, thay vào đó công sức của mình sẽ dành cho việc đọc. Đó là lý do tại sao bạn nên sử dụng Yomitan.

Vậy thì... cách tốt nhất để bắt đầu thực hành đơn ngữ là gì?¶

Đọc thêm sách/tiểu thuyết với từ điển đơn ngữ. Nếu đọc trên trình duyệt nhớ dùng Yomitan nha.

Nếu không thích đọc tiểu thuyết thì sao?¶

Tìm thứ gì đó bạn thích. Quan trọng vẫn là đọc những gì mà bạn muốn đọc.

10 mẹo và thủ thuật quan trọng¶

Đọc ít nhất 1 cuốn sách/tiểu thuyết trước khi chuyển qua đơn ngữ.
Hãy thử xem thứ tự sắp xếp từ điển nào là tốt nhất với bạn.
Nếu bạn không tìm thấy được phrasal verb hoặc một số từ không phải ở dạng nguyên thể, hãy thử tự chia từ vựng (Nếu không thì tìm trên mạng) về dạng nguyên thể rồi tra lại trên trang tìm kiếm của Yomitan xem, hoặc tra trên Goldendict.
Nếu bạn không hiểu định nghĩa ngay cả khi bạn tra cứu tất cả các từ, hãy sử dụng từ điển song ngữ (giải pháp cuối cùng). Bạn sẽ hiểu rõ hơn khi sử dụng từ điển đơn ngữ nhiều hơn.
Bạn có thể xem định nghĩa trong từ điển song ngữ để kiểm tra xem bạn có hiểu đúng nghĩa cơ bản của từ hay không (Sau khi đọc xong định nghĩa đơn ngữ).
Đừng quá lo lắng về việc sẽ cần bao nhiêu thời gian để chuyển qua đơn ngữ.
Đối với thẻ Anki mà sử dụng định nghĩa đơn ngữ, chỉ cần cố nhớ ý chính của định nghĩa là được.
Hãy thử tra những từ bạn đã biết trong từ điển đơn ngữ để làm quen với từ điển đơn ngữ lúc đầu.
Bỏ qua việc tra cứu những danh từ cụ thể như động vật trong từ điển đơn ngữ, thay vào đó hãy sử dụng Google Hình ảnh.
Đừng cố quá. Nếu thấy định nghĩa đơn ngữ quá khó hiểu, hãy quay lại sử dụng từ điển song ngữ.

Đặc biệt: Cách để làm thẻ từ vựng đơn ngữ trên Anki và cách ôn tập¶

(TODO: Sẽ sửa lại sau, nói chung mới viết qua ý tưởng)

Nguyên tắc cơ bản khi ôn tập thẻ đơn ngữ¶

Bạn không cần phải nhớ chính xác từng chữ trong định nghĩa từ điển cũng như diễn đạt lại y hệt trong từ điển mà bạn cần nhận ra được cái ý nghĩa cốt lõi (core meaning) (nếu là từ có nhiều nghĩa thì chọn nghĩa phù hợp với câu ví dụ trong thẻ) cũng như biết dùng từ đó trong ngữ cảnh thực tế. Nếu bạn trả lời đúng ý nhưng khác câu chữ thì vẫn HOÀN TOÀN CHẤP NHẬN ĐƯỢC.

Tiêu chí bấm Good/Again¶

Để có thể dễ giúp bạn hình dung thì mình xin phép lấy một ví dụ thẻ đơn ngữ

Mặt trước (Bao gồm từ vựng và câu ví dụ):

flagship

One of Nintendo's flagship characters, he is characterized as a youthful yet exceptionally capable and intrepid swordsman.

Mặt sau (Bao gồm phần nội dung ở mặt trước cùng nghĩa của từ vựng và Audio từ):

the most important product, service, building, etc. that an organization owns or produces

Chọn GOOD nếu bạn làm được ÍT NHẤT 2/3 điều sau:

Nói được nghĩa chính bằng tiếng Anh hoặc Việt, không cần phải toàn bộ phần nghĩa được ghi trong thẻ. Ví dụ với flagship thì có thể trả lời kiểu như “Sản phẩm quan trọng nhất, đại diện cho một công ty” hoặc “The main or most important product of a company”.
Hiểu được câu ví dụ luôn. Khi đọc câu Nintendo, bạn biết ngay là “flagship characters” = nhân vật tiêu biểu nhất, mang tính biểu tượng
Có thể nghĩ ra một số ví dụ trong ngữ cảnh khác, dù rất đơn giản như: flagship smartphone hoặc flagship store.

Chọn AGAIN nếu rơi vào một trong các trường hợp sau:

Nghĩa bạn nói quá chung hoặc lệch trọng tâm kiểu như: “quan trọng” (thiếu: đại diện / tiêu biểu) hoặc “nổi tiếng” (sai sắc thái)
Bạn chỉ nhớ lại nghĩa khi đã nhìn mặt sau của thẻ.
Bạn nhớ nghĩa của từ vựng nhưng không liên kết được với câu ví dụ: đọc câu ví dụ (về Nitendo ở trên) mà vẫn thấy mơ hồ “flagship” trong câu ví dụ đó nói về cái gì.

Tại sao mình lại gợi ý dùng thẻ có câu ví dụ¶

Vì đơn giản là trong các trường thực tế (đời thực), bạn sẽ hiếm khi bắt gặp từ vựng đứng đơn lẻ mà gần như sẽ luôn có ngữ cảnh (câu, đoạn, tình huống).

Câu quan trọng mà bạn cần tự hỏi (active recall) là: “Mình có hiểu được từ này khi nó xuất hiện trong ngữ cảnh thật không?”. Vì vậy, việc không nhớ lại được nghĩa khi chỉ nhìn từ nhưng khi nhìn vào câu ví dụ (context) thì bạn nhớ ra nghĩa đúng của từ đó ngay lập tức. Đây là nhớ phụ thuộc ngữ cảnh (context-dependent recall), và nó hoàn toàn ổn nhé.

Nếu bạn vẫn chưa hiểu đoạn trên, mình xin phép lấy một hình ảnh khác để giúp bạn liên tưởng dễ hơn. Mình có một người anh đi rất thạo đường trong nội thành Hà Nội, nhưng mỗi lần nhờ anh chỉ đường đi chỗ nào là ảnh bảo là không chỉ được, nhưng chỉ cần đi ra đường là ổng biết mình cần đi những đường nào để đến được chỗ cần tới. Mình tin là việc học từ vựng cũng vậy, chỉ cần bạn hiểu được nghĩa của từ trong câu (ngữ cảnh) là được.

Một điều quan trọng nữa cần nói là, Anki chỉ đề ôn tập và immersion mới là chính.

Nguồn¶

Bài viết là bản dịch và hiệu đính lại từ bài Monolingual Guide của TheMoeWay. Mình đã sửa lại cũng như thêm các phần nội dung khác để phù hợp với Tiếng Anh hơn.