Đọc Tiếng Trung¶

Đây là bản dịch của Comprehensive Reading Guide — from Beginner to Native Novels của Heavenly Path. Đây là một sản phẩm rất kì công và mình khuyến khích bạn đọc trang này thay vì bản dịch Tiếng Việt dưới đây vì mình vẫn chưa bổ sung xong danh sách gợi ý Web Novel.

Nếu bạn không đọc web-novel hay tiểu thuyết gì đó thì đọc cái hướng dẫn này có lợi gì không? Có, đọc thử đi :>.

Giới thiệu¶

Hướng dẫn này tập trung chủ yếu vào việc đọc truyện, đặc biệt dành cho những ai yêu thích tiểu thuyết Trung Quốc và webnovel. Nếu bạn quan tâm nhiều hơn đến việc đọc tin tức, kinh doanh, khoa học hoặc các loại nội dung chuyên ngành khác, thì hướng dẫn này có thể không phù hợp với bạn.

Webnovel Trung Quốc khác với fanfiction hay tiểu thuyết tự xuất bản; trên thực tế, chúng khá giống với các tiểu thuyết được xuất bản truyền thống.

Để phù hợp với nhiều đối tượng người học, chúng mình chia các phần trong hướng dẫn này dựa trên số lượng chữ Hán bạn biết (không phải số từ). Số chữ bạn biết không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác trình độ đọc, vì khả năng hiểu còn phụ thuộc vào ngữ pháp, văn phong và cấu trúc câu. Tuy vậy, đây vẫn là một cách ước lượng tương đối hợp lý cho mục đích của hướng dẫn này.

Nếu bạn không chắc mình biết bao nhiêu chữ Hán, bạn có thể làm một bài kiểm tra nhanh tại Hanzishan, công cụ này sẽ đưa ra ước lượng sơ bộ. Nếu bạn đang học theo hệ HSK 2.0 hoặc HSK 3.0, hãy tham khảo bảng bên dưới để biết tổng số từ vựng và chữ Hán cần nắm sau mỗi cấp độ:

Thông tin này sẽ hữu ích khi đối chiếu với các mức độ khó về đọc ở phía dưới, vì các mức HSK được nhắc đến trong hướng dẫn chỉ dựa trên khung HSK 2.0.

❗ Đối với người học tiếng Trung như một ngoại ngữ, không nên chỉ dựa vào việc đọc — đặc biệt ở giai đoạn đầu. Việc đọc nên được xem là bổ trợ cho giáo trình hoặc các hình thức học chính thống khác.

❗ Đối với người có gốc Hoa hoặc có khả năng nghe hiểu tiếng Trung ở mức nhất định: kết hợp nghe và đọc là cách rất hiệu quả để cải thiện khả năng đọc viết nhanh chóng ở bất kỳ giai đoạn nào. Tuy nhiên, đừng nhảy quá xa, vì ngôn ngữ và từ vựng trong văn học thường khác khá nhiều so với ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày.

Công cụ¶

Pleco¶

Pleco là ứng dụng từ điển Trung–Anh miễn phí trên Android và iOS. Bạn có thể mua thêm các gói mở rộng để có những tính năng như: hệ thống flashcard (SRS), từ điển Trung–Trung, trình đọc tài liệu, gói âm thanh bản ngữ bổ sung, OCR (nhận dạng chữ từ hình ảnh), và các tài liệu đọc phân cấp theo trình độ.

Pleco là ứng dụng bắt buộc nên có đối với người học tiếng Trung ở mọi cấp độ. Gói Basic Bundle của Pleco rất đáng để đầu tư.

Ứng dụng SRS (Anki hoặc Pleco)¶

Tốt nhất là ứng dụng nên sử dụng phương pháp lặp lại ngắt quãng (spaced repetition), giúp bạn ôn từ ngay trước khi có nguy cơ quên.

Anki là phần mềm flashcard SRS có mặt trên Mac OS, Windows và thiết bị di động, hỗ trợ đồng bộ đám mây. Anki có thể cài thêm plugin để mở rộng chức năng như tra từ điển, thêm âm thanh… Anki miễn phí trên Windows, MacOS và Android, nhưng trên iPhone có giá khoảng 25 USD.

Pleco ngoài chức năng từ điển còn có gói flashcard SRS giá khoảng 10 USD. Ưu điểm là tích hợp sẵn âm thanh bản ngữ và từ điển, rất phù hợp cho người học tiếng Trung.

Việc ôn tập từ vựng, phát âm và cụm từ bằng SRS được khuyến khích ở mọi giai đoạn học tiếng Trung.

Từ điển bật lên Trung → Anh¶

Có các tiện ích mở rộng trình duyệt cho phép bạn di chuột lên từ tiếng Trung để xem pinyin và nghĩa. Một số tiện ích còn có âm thanh, tra cứu chi tiết và thêm vào danh sách từ.

Chúng mình đề xuất Yomitan — bạn có thể thử một vài tiện ích khác nhau để xem cái nào phù hợp nhất.

Có trên Chrome và Firefox. Là công cụ rất nên có cho mọi người học.

Công cụ từ điển và dịch thuật¶

Baidu Fanyi và Kagi Translate không chỉ đơn thuần là công cụ dịch. Cả hai đều cung cấp giải thích chi tiết cho từng từ (bằng cả tiếng Trung và tiếng Anh) cùng với ví dụ minh họa.

Nhìn chung, chúng chính xác hơn Google Translate khi dịch Trung–Anh. Việc tra ví dụ câu là cách rất tốt để hiểu sâu hơn một từ hoặc cụm từ.

Readibu¶

Readibu là ứng dụng giúp bạn dễ dàng tiếp cận thế giới webnovel. Ứng dụng chuyển nội dung trang web sang chế độ đọc thân thiện, có từ điển Trung → Anh bật lên chỉ với một chạm và hỗ trợ đọc văn bản thành tiếng.

Readibu có sẵn danh sách nhiều webnovel phổ biến, đồng thời cho phép bạn tạo bookmark riêng cho bất kỳ truyện, truyện ngắn hoặc bài viết nào trên mạng.

Ứng dụng có trên iOS (chỉ điện thoại) và Android (chỉ điện thoại).

Phù hợp cho người học từ HSK 4 trở lên (khoảng 1000 chữ Hán+).

Dưới 1000 chữ Hán (HSK1 – HSK4)¶

Để bắt đầu đọc các nội dung ngoài giáo trình hoặc tài liệu học chính thức, bạn cần có nền tảng vững về các cấu trúc câu cơ bản và ngữ pháp.

❗ Với người học tiếng Trung như ngoại ngữ, ở giai đoạn này không nên chỉ học bằng cách đọc.

❗ Với người có gốc Hoa: nếu bạn đã nắm được kiến thức nền, có thể giao tiếp đơn giản, và cảm thấy giáo trình dành cho người học ngoại ngữ quá cơ bản, thì đây là lúc bạn nên bắt đầu thử đọc những tài liệu đơn giản. Chúng mình đặc biệt khuyến khích Little Fox Chinese (xem chi tiết ở phần sau).

Tài nguyên¶

Little Fox Chinese (miễn phí khi dùng trên website, nhưng cần đăng ký để sử dụng trên điện thoại). Đây là nguồn tài nguyên miễn phí tốt nhất ở trình độ này để cải thiện khả năng đọc và nghe.

Nội dung được trình bày dưới dạng các câu chuyện có hình ảnh, do người bản xứ kể nhưng được thiết kế phù hợp cho người học. Bạn có thể bật/tắt phụ đề, xem danh sách từ vựng và bản chép tiếng Anh riêng.

Hiện Little Fox có 5 cấp độ, với bài học từ rất ngắn (Level 1 – chỉ vài từ) đến các chương truyện ngắn đầy đủ (Level 5). Nội dung Level 5 chứa khoảng 2.500 chữ Hán khác nhau. Chúng mình đặc biệt khuyến khích bạn học đến Level 5 và nắm phần lớn từ vựng ở mức này.

Các cấp độ này không bám theo khung chuẩn cụ thể như HSK, vì vậy trong video có thể xuất hiện một số từ nâng cao hoặc ngoài giáo trình.

Mandarin Bean (freemium) – cung cấp rất nhiều truyện theo HSK 1–6, mỗi mức có hàng chục bài. Tất cả truyện đều có audio bản ngữ, pinyin, chữ phồn thể và từ điển bật lên. Tài khoản trả phí mở thêm tính năng như bản dịch và tải truyện về.

Chinese Reading Practice – nguồn tốt cho các truyện ngắn. Chỉ một số từ khó được giải thích chi tiết, nhưng mỗi bài đều có bản dịch tiếng Anh đầy đủ. Nội dung trải từ HSK 1–6. Tuy nhiên, website này hiện không còn cập nhật truyện mới.

HSK Reading – các bài đọc theo HSK 1–6, một số bài có audio bản ngữ. Lưu ý rằng độ khó thực tế của bài đôi khi không hoàn toàn khớp với nhãn HSK.

Chinese Graded Reader – các bài đọc từ HSK 1 đến HSK 3, có audio, bản dịch, pinyin và giải nghĩa khi rê chuột. Nhóm phát triển cho biết họ loại trừ hoàn toàn từ vựng thuộc các mức HSK cao hơn.

Yes! Chinese – website này phân loại truyện ngắn theo HSK, nhưng mỗi tác giả có cách đánh giá độ khó khác nhau. Ví dụ, có người dùng nhiều thành ngữ (成语) hoặc từ nâng cao nhưng vẫn gắn nhãn HSK thấp. Chúng mình khuyên bạn nên tìm một tác giả có phong cách và độ khó phù hợp với mình.

Mẹo¶

Khi đọc tài liệu ngoài giáo trình (ví dụ: graded reader, DuChinese), nếu bạn liên tục gặp lại cùng một từ chưa biết, hãy cân nhắc thêm từ đó vào bộ flashcard, ngay cả khi nó thuộc HSK cao hơn hoặc không nằm trong HSK. Tuy nhiên, đừng cố thêm mọi từ lạ. Nên đặt giới hạn mỗi ngày và ưu tiên những từ xuất hiện thường xuyên.

Không chỉ dành riêng cho đọc: hãy xác định rõ mục tiêu của bạn. Nếu bạn muốn nói tốt, hãy cố ghi nhớ thanh điệu khi học từ mới để phát âm chính xác, hoặc luyện đọc to, thậm chí “shadowing” (nghe và lặp lại sát theo audio). Nếu mục tiêu của bạn chỉ là đọc hiểu, có thể bỏ qua bước này, dù không được khuyến khích.

Đừng ngại thử đọc nội dung khó hơn một chút. Ngay cả khi bạn chỉ hiểu khoảng 90–98% số từ, bạn vẫn sẽ học được nhiều điều từ việc đọc. Khi kết thúc giai đoạn này, bạn đã có thể thử các tiểu thuyết đơn giản, chẳng hạn như truyện rất nổi tiếng 秃秃大王 của 张天翼.

Hãy tập đọc chữ Hán — pinyin chỉ giúp được bạn trong một chặng ngắn. Nhiều tài liệu cho người mới bắt đầu có pinyin, hoặc ứng dụng hỗ trợ hiển thị pinyin, nhưng đó chỉ là “nạng chống” tạm thời. Ở trình độ cao hơn, sẽ có rất nhiều từ cùng pinyin nhưng khác chữ, khiến việc đọc trở nên khó khăn nếu bạn không nhận diện được chữ Hán. Ngoài ra, đa số website và tài nguyên tiếng Trung dành cho người bản xứ không có pinyin.

1000 – 2000 chữ Hán (HSK 4 – HSK 6)¶

Khi bạn đã nắm khoảng 1000 chữ Hán, bạn có thể bắt đầu tiếp cận nội dung bản ngữ đơn giản dành cho trẻ em và một số webnovel ngắn dành cho người lớn.

Có quan điểm cho rằng: “Sách thiếu nhi viết cho trẻ em bản ngữ nên không phù hợp với người học ngoại ngữ.” Điều này không đúng với tất cả mọi người. Bạn đọc hướng dẫn này vì mục tiêu cuối cùng là đọc tiểu thuyết bản ngữ, nên nhu cầu của bạn khác với người học tiếng Trung chỉ để giao tiếp hay kinh doanh. Sách thiếu nhi vừa có tính giải trí vừa giúp trẻ học từ mới và nâng cao khả năng đọc. Nếu chúng giúp trẻ bản ngữ tiến bộ, thì chúng cũng có thể giúp bạn.

💪 Đây là giai đoạn khó nhất trong hành trình đọc hiểu. Phần lớn nội dung dành cho người lớn sẽ cảm giác rất nặng và khó tiếp cận, nhưng giai đoạn này sẽ qua. Có thể bạn phải đọc những thứ chưa thật sự hứng thú để đạt tới trình độ mong muốn, nhưng về lâu dài hoàn toàn xứng đáng. Đừng bỏ cuộc, 加油!

Tài nguyên¶

Little Fox Chinese (miễn phí trên website, cần đăng ký để dùng trên điện thoại)

Đây là nguồn miễn phí tốt nhất ở trình độ này để cải thiện kỹ năng đọc và nghe.

Nội dung ở dạng truyện có hình ảnh, do người bản xứ đọc, thiết kế cho người học. Có thể bật/tắt phụ đề, xem danh sách từ và bản chép tiếng Anh.

Little Fox có 5 cấp độ từ rất dễ đến các chương truyện ngắn hoàn chỉnh. Level 5 chứa khoảng 2.500 chữ Hán khác nhau. Khuyến nghị học đến Level 5 và nắm phần lớn từ vựng ở đó.

Các level không theo khung HSK, nên có thể xuất hiện từ ngoài giáo trình.

Truyện ngắn

Qigushi – website tốt nhất để đọc truyện ngắn thiếu nhi. Danh mục dễ nhất: 宝宝睡前故事 (truyện trước khi ngủ cho bé), tiếp theo là 童话故事 (truyện cổ tích).

Gushi365 – website rất tốt để tìm truyện ngắn cho trẻ em.

Yes! Chinese – phân loại theo HSK, nhưng độ khó thực tế phụ thuộc nhiều vào từng tác giả.

Webnovel và sách cho trình độ trung cấp

Bạn có thể xem danh sách webnovel và sách đã được phân loại theo độ khó (kèm thống kê) tại trang: Webnovels & Books (小说).

Chúng mình chỉ khuyến khích truyện gốc tiếng Trung, vì các tác phẩm dịch thường có cấu trúc câu “kiểu dịch” và ngôn ngữ khác xa văn phong bản ngữ.

Không biết bắt đầu từ đâu? Hãy thử tiểu thuyết bản ngữ dễ nhất 秃秃大王 của 张天翼, hoặc một trong những tác phẩm khác trong danh sách.

‼️ Những chương đầu luôn sẽ khó, nhưng càng đọc sẽ càng dễ hơn. Nếu sau vài chương vẫn quá nặng, hãy thử đổi sang truyện khác hoặc hoàn thành thêm các bài level cao trên Little Fox Chinese hoặc DuChinese rồi quay lại sau.

Một số web-novel mà mình gợi ý:

Dưới đây là bản dịch tiếp theo:

Mẹo¶

Ôn từ mới thường xuyên – Nếu bạn chưa ghi chú và ôn tập từ mới một cách có hệ thống (khuyến khích dùng SRS), thì đây là lúc nên bắt đầu. Ở giai đoạn này, bạn sẽ gặp ngày càng nhiều từ và chữ không nằm trong nhóm 1000 chữ phổ biến nhất, nhưng chúng vẫn đủ thường xuyên để gây khó chịu nếu lúc nào cũng phải tra lại.

Đừng thêm mọi từ lạ – Tránh rơi vào bẫy thêm tất cả từ chưa biết vào flashcard, vì số lượng sẽ tăng nhanh hơn khả năng xử lý của bạn. Tốt nhất là đặt giới hạn mỗi ngày. Người mới có thể bắt đầu với 5 từ/ngày hoặc ít hơn, sau đó tăng dần khi thấy phù hợp. Học ít nhưng đều hiệu quả hơn rất nhiều so với nhồi nhét. Phần lớn người học giới hạn khoảng 20 từ mới/ngày.

Bạn sẽ không “bỏ lỡ” từ vựng – Đừng lo rằng nếu không thêm một từ vào flashcard thì bạn sẽ mất cơ hội học nó. Các từ phổ biến sẽ sớm xuất hiện lại. Nếu bạn thêm một từ chỉ vì sợ “sẽ không bao giờ gặp lại”, thì điều đó cũng đồng nghĩa bạn đang tự hỏi: vậy tại sao mình phải học từ này ngay bây giờ?

Quyết định từ nào nên ôn thường xuyên – Việc chọn từ để thêm hay bỏ qua ở giai đoạn này khá khó. Bạn có thể tra tần suất xuất hiện của từ/chữ trong danh sách tần suất, hoặc dựa vào cảm nhận và nhu cầu cá nhân. Một số câu hỏi giúp bạn cân nhắc:

Bạn đã từng thấy hoặc nghe từ này trước đây chưa? Nếu đã gặp nhiều lần, khả năng cao đó là từ phổ biến.
Đây có phải là động từ hoặc tính từ không? Những loại từ này thường xuất hiện lại nhiều, đặc biệt là từ diễn tả cảm xúc hoặc biểu cảm.
Đây có phải là danh từ không? Một số danh từ phổ biến, số khác thì không. Hãy tự hỏi: trong Tiếng Việt bạn có dùng từ tương đương thường xuyên không? Nếu không, có lẽ nó cũng không quá phổ biến trong tiếng Trung.
Từ này có hữu ích với cá nhân bạn không? Tính hữu dụng và tần suất phụ thuộc nhiều vào thể loại bạn đọc và sở thích của bạn. Ví dụ, nếu bạn thích fantasy, từ vựng thuộc thể loại fantasy sẽ hữu ích hơn từ vựng về tội phạm.

Đọc tiểu thuyết ngắn – Ở giai đoạn đầu khi tiếp cận văn học bản ngữ, việc hoàn thành các truyện ngắn thường xuyên sẽ giúp bạn có cảm giác thành tựu và duy trì động lực. Nó cũng giúp tránh cảm giác “choáng” trước độ dài của một tiểu thuyết hoặc chương dài.

2000 – 3000 chữ Hán (Vượt HSK 6)¶

Khi bạn biết khoảng 2000 chữ Hán, trình độ đọc của bạn tương đương cuối tiểu học đến đầu cấp hai. Lúc này, bạn có thể đọc được một số webnovel và sách đơn giản. Phạm vi nội dung bạn tiếp cận được sẽ rộng hơn nhiều.

Nếu bạn đang học theo chương trình HSK, thì khả năng cao bạn đã gần hoàn thành hoặc kết thúc lộ trình HSK.

💪 Đây là một giai đoạn “lưng chừng”: bạn nhận ra mình biết hầu hết các từ trên trang, nhưng vẫn chưa đủ để hiểu trọn vẹn nội dung. Ngữ pháp và cấu trúc câu cũng bắt đầu phức tạp hơn khi tiến gần tới văn phong người lớn. Sẽ có nhiều lúc bạn nghĩ: “Mình đọc được từng từ, nhưng không hiểu cả câu.” Hãy kiên nhẫn — rồi bạn sẽ vượt qua.

📚 Ở giai đoạn này, bạn có thể dùng việc đọc làm hình thức immersion chính, nhưng vẫn nên tiếp xúc đa dạng nội dung, nhất là nếu bạn thích các loại hình giải trí khác bằng tiếng Trung.

Tài nguyên¶

Webnovel và sách cho trình độ trung cấp & trung cao

Bạn có thể xem danh sách webnovel và sách được phân loại theo độ khó kèm thống kê tại trang Webnovels & Books (小说). Chúng mình chỉ khuyến khích tác phẩm gốc tiếng Trung, vì sách dịch thường có cấu trúc câu “kiểu dịch” và ngôn ngữ khác với văn phong bản ngữ.

Không biết bắt đầu từ đâu? Bạn có thể thử:

我的狼妈妈 – 徐玲
撒野 – 巫哲
坏小孩 – 紫金陈
开端 – 祈祷君

hoặc chọn một tác phẩm khác trong danh sách.

Manhua (truyện tranh Trung Quốc)

Bilibili Manhua

Bilibili là nền tảng giải trí lớn, cung cấp nhiều manhua gốc Trung Quốc. Tùy khu vực, việc thanh toán có thể bị hạn chế.

Nền tảng sách điện tử & webnovel bản ngữ

Nếu bạn cảm thấy đủ tự tin, có thể thử các nền tảng phổ biến dành cho người bản xứ được liệt kê ở phần 3000+ chữ Hán bên dưới.

Mẹo¶

Ôn từ mới thường xuyên – Nếu bạn chưa có kế hoạch học và ôn từ mới, hãy xây dựng ngay. Các từ ít gặp rất khó nhớ nếu không ôn đều, vì bạn sẽ không gặp chúng đủ thường xuyên. Đừng để bản thân phải phụ thuộc vào từ điển mãi mãi.

Chủ động sử dụng từ mới – Việc dùng từ mới một cách chủ động giúp ghi nhớ tốt hơn, đặc biệt với những từ không quá phổ biến. Nếu không dùng được trong đời sống hàng ngày, hãy viết câu ví dụ. Bạn có thể tra câu mẫu trên Baidu Fanyi (đã giới thiệu ở trên) và dựa vào đó để tự viết câu của mình.

Chọn truyện theo thể loại bạn thích – Đây là thời điểm tốt để bắt đầu đọc truyện cấp hai hoặc webnovel đơn giản thuộc thể loại bạn yêu thích. Bạn sẽ dần tích lũy từ vựng đặc thù của thể loại đó bên cạnh từ vựng chung.

Đọc nội dung dễ hơn không phải là lãng phí – Mọi loại tài liệu đều có giá trị. Đừng ngại đọc những nội dung được gắn nhãn thấp hơn trình độ hiện tại của bạn. Bạn vẫn sẽ học được từ mới và làm quen với văn phong khác, từ đó nâng cao khả năng đọc tổng thể.

3000+ chữ Hán¶

Với khoảng 3000 chữ Hán, bạn có thể đọc nhiều thể loại sách khác nhau mà không cần tra từ điển quá thường xuyên, đặc biệt là truyện hiện đại (现代), đời thường (日常生活) và ngôn tình (言情).

Một số thể loại như fantasy (奇幻), võ hiệp (武侠), tiên hiệp (仙侠), cổ đại (古代), chính trị (政治) và khoa học viễn tưởng (科幻) vẫn có thể yêu cầu tra từ điển khá nhiều do từ vựng chuyên biệt (hệ thống phép thuật, xây dựng thế giới, từ cổ, v.v.).

💪 Tiếp tục học thêm từ và chữ mới, rồi sẽ đến ngày bạn có thể nói lời tạm biệt với từ điển.

Tài nguyên¶

Mẹo¶

Đọc đa dạng – Nếu chưa làm, hãy đọc truyện thuộc nhiều chủ đề khác nhau và của nhiều tác giả. Càng quen với nhiều phong cách viết, bạn càng dễ thích nghi với sách và văn phong mới, từ đó tiến bộ nhanh hơn trong khả năng đọc.

Dưới đây là bản dịch tiếp theo:

Câu hỏi thường gặp (FAQ)¶

Mức độ khó¶

Mức nào phù hợp với mình?¶

Chúng mình đã chia webnovel và sách thành sáu mức độ khó. Các mức này không dựa trên bất kỳ chương trình học ngoại ngữ cụ thể nào. Chúng mình cố gắng đánh giá độ khó của từng tác phẩm chính xác nhất có thể dựa trên kinh nghiệm của mình và phản hồi từ người đọc khác. Tuy nhiên, việc phân loại này không thể hoàn hảo và có thể chênh lệch đôi chút giữa các thể loại. Bạn nên thử đọc vài tác phẩm trong cùng một mức để xem mức đó có phù hợp với mình hay không.

Giải thích nhanh cho từng mức:

Newcomer – Mình đã học tiếng Trung một thời gian và muốn bắt đầu đọc sách bản ngữ.

Intermediate – Mình đã đọc vài tác phẩm bản ngữ và biết khoảng 1.200 chữ Hán.

Upper Intermediate – Mình đã đọc sách bản ngữ một thời gian và nắm khá vững ngữ pháp cơ bản. Mình biết khoảng 1.800 chữ Hán.

Experienced – Mình đã đọc nhiều sách của nhiều tác giả khác nhau và biết khoảng 2.500 chữ Hán. Mình cảm thấy mình nắm khá chắc tiếng Trung và bắt đầu quen với văn phong miêu tả.

Mastery – Mình biết khoảng 3.000 chữ Hán và đang dần quen với văn phong văn học.

Ascended – Mình muốn khám phá những tác phẩm khó và mang tính thử thách cao. Mình thoải mái với văn phong văn học.

Độ khó lý tưởng khi đọc là gì?¶

Có ba khái niệm phổ biến: đọc mở rộng (extensive reading), đọc chuyên sâu (intensive reading) và đọc trong đau khổ (reading pain). Việc bạn chọn đọc loại nội dung nào sẽ ảnh hưởng lớn đến tốc độ đọc và mức độ hiểu.

Nếu bạn muốn đọc nhẹ nhàng để giải trí và “nhặt” từ mới một cách thụ động, hãy chọn nội dung mà bạn hiểu 98% trở lên số từ. Đây gọi là đọc mở rộng. Ở mức này, bạn đọc khá nhanh, vẫn gặp một ít từ mới nhưng không cần căng thẳng quá nhiều — đây là “vùng ngọt” lý tưởng.

Nội dung mà bạn hiểu trên 90% số từ cũng vẫn rất tốt, và được gọi là đọc chuyên sâu. Với hình thức này, bạn đọc chậm hơn, có chủ đích học từ mới và tập trung nhiều hơn vào việc học.

Bạn nên cẩn trọng với nội dung mà bạn hiểu dưới 90% số từ/chữ. Đúng là những chương đầu của nhiều webnovel thường rơi vào vùng “reading pain”, nhưng nếu bạn nhanh chóng học các từ mới và dần chuyển sang mức cao hơn thì vẫn ổn. Tuy nhiên, nếu bạn liên tục ở trong vùng “đọc trong đau khổ”, rất dễ mất động lực do hiểu quá ít, và lúc đó thời gian của bạn sẽ được sử dụng hiệu quả hơn nếu đọc những nội dung dễ hơn.

Cuối cùng, đây vẫn là lựa chọn cá nhân. Hệ thống trên chỉ mang tính tham khảo; điều hiệu quả với bạn có thể không giống với số đông.

Một vài lời cuối về việc đánh giá độ khó nội dung¶

Ứng dụng Readibu cung cấp thống kê tỷ lệ từ vựng theo HSK và số lượng từ khác nhau trong văn bản (cũng có trong “best reading sheet” của server). Lưu ý rằng nếu bạn đã đọc khá lâu, bạn có thể biết nhiều từ ngoài HSK hoặc ở mức HSK cao hơn, nên con số này thường bị đánh giá thấp. Số lượng chữ khác nhau (unique characters) và việc đọc thử vài chương sẽ là thước đo tốt hơn.

Phần mềm [Chinese Text Analyzer] (giá khoảng 20 USD) cũng giúp đánh giá độ khó văn bản và tạo danh sách học. Bạn có thể nhập file văn bản tiếng Trung, phần mềm sẽ so sánh với vốn từ bạn biết, xuất thống kê và tạo danh sách từ chưa biết. Công cụ này có bản dùng thử 2 tuần để bạn trải nghiệm trước khi quyết định mua.

Cuối cùng, danh sách tần suất từ (thay cho HSK) cũng có thể cho bạn một ước lượng độ khó — ví dụ, bạn biết càng nhiều từ phổ biến thì truyện khó sẽ càng dễ đọc hơn. Tuy nhiên, ở trình độ cao, bạn sẽ nhận ra rằng nhiều từ bạn đã học không xuất hiện trong truyện. Vì vậy, số lượng từ “tự thêm” từ các tác phẩm bạn đọc, đặc biệt là từ các tiểu thuyết khác, sẽ là chỉ số tốt hơn.

Phương pháp học¶

Mất bao lâu để học đủ từ vựng để đọc tiểu thuyết mà không cần từ điển?¶

Một câu hỏi muôn thuở… tiếc là không có câu trả lời chính xác. Thời gian phụ thuộc vào từng người, hoàn cảnh và thể loại truyện bạn quan tâm. Một số thể loại (ví dụ: võ hiệp, tiên hiệp) đòi hỏi nhiều từ và chữ hơn các thể loại khác (như ngôn tình hiện đại). Dù vậy, bạn nên chuẩn bị tinh thần rằng sẽ mất vài năm trước khi có thể đọc tiểu thuyết người lớn mà hầu như không cần tra từ điển.

Có nên theo HSK không?¶

(Được viết dựa trên HSK 2.0)

Trừ khi bạn cần thi HSK để chứng minh năng lực hoặc phục vụ mục đích nghề nghiệp, chúng mình khuyến khích dừng ở khoảng HSK 4 hoặc 5. Sau HSK 4, mức độ trùng lặp giữa từ vựng HSK và những gì bạn thấy/đọc/nghe ngoài đời sẽ giảm dần. Danh sách từ HSK bị phê bình là mang tính “văn chương” khá nhiều; nếu bạn dùng thành ngữ HSK 6 trong giao tiếp hàng ngày, bạn có thể nghe rất trang trọng và không tự nhiên. Ngoài ra, giáo trình HSK đã cũ và có những từ không còn phổ biến trong tiếng Trung hiện đại.

Dù vậy, học theo HSK vẫn tốt hơn là không có định hướng gì. Vẫn có sự trùng lặp nhất định, và nhiều người học thấy cấu trúc rõ ràng của giáo trình chính thống rất hữu ích.

Có nên đợi đến khi đỗ HSK 6 rồi mới bắt đầu đọc?¶

Chắc chắn là không. Có rất nhiều graded readers và tài nguyên miễn phí cho phép bạn bắt đầu đọc từ khoảng HSK 2. Và ở HSK 4–5, bạn đã có thể thử những tiểu thuyết đơn giản.

Có nên học thuộc 3000 chữ phổ biến nhất trước khi đọc?¶

Nhiều người nói rằng biết 3000 chữ là có thể đọc được phần lớn nội dung, nên việc học thuộc 3000 chữ trước khi đọc nghe có vẻ rất hợp lý. Tuy nhiên, “3000 chữ = đọc được hầu hết mọi thứ” không phải là một công thức chính xác. Ngữ pháp và cấu trúc câu cũng cực kỳ quan trọng.

Quan trọng hơn nhiều là học từ vựng trong ngữ cảnh, chứ không chỉ học từng chữ rời rạc. Từ tiếng Trung thường gồm 2 chữ trở lên, và nhiều chữ có nhiều nghĩa. Có lúc bạn đoán được nghĩa của từ nếu biết từng chữ, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Ví dụ: 把饺子放进开水里… 开 = mở, 水 = nước, nhưng 开水 không phải “nước mở” mà là nước sôi.

Bạn có thực sự đủ động lực để chỉ học 3000 chữ trong vài tháng liền không? Và nếu không sử dụng chúng qua đọc/nghe/viết/nói, bạn có nghĩ mình nhớ được hết không? Nếu mỗi ngày học 20 chữ mới (kèm ôn lại chữ cũ), bạn sẽ cần khoảng 150 ngày (~5 tháng) để “học” đủ 3000 chữ. Đây là quãng thời gian dài để duy trì động lực.

Học từ vựng thông qua việc đọc và tiếp xúc nội dung thú vị sẽ vui và hiệu quả hơn nhiều.

Có rất nhiều tài liệu đọc phù hợp cho người mới, vì vậy hãy bắt đầu đọc càng sớm càng tốt, đừng đợi đến khi bạn cảm thấy mình “biết đủ chữ” rồi mới đọc.

Dưới đây là bản dịch tiếp theo:

Nên học trước từ mới của một chương hay vừa đọc vừa tra từ điển?¶

Không có phương pháp nào đúng tuyệt đối hay tốt hơn hẳn. Điều này phụ thuộc vào sở thích cá nhân và công cụ bạn có.

Nếu muốn học trước từ vựng của một chương, bạn sẽ cần một công cụ để ghi lại toàn bộ những từ mình đã biết và trích xuất ra các từ chưa biết.

Ngược lại, nếu dùng các công cụ như Readibu hoặc plugin trình duyệt Zhongwen có từ điển bật lên, việc tra từ khi đọc bản điện tử sẽ rất nhanh và tiện. Tuy nhiên, cách này không áp dụng được với sách giấy.

Bạn nên thử cả hai phương pháp (nếu có điều kiện) và xem cách nào phù hợp hơn với mình.

Về phía chúng mình, chúng mình không học trước từ mới trước khi đọc chương mới. Mặc dù học trước có thể giúp việc đọc mượt hơn, nhưng việc nhặt từ trong lúc đọc hiệu quả hơn vì:

Tiết kiệm thời gian, không cần phân tích từng chương trước khi đọc.
Không cần ghi chép đầy đủ toàn bộ vốn từ đã biết, vì nhiều từ được tiếp thu tự nhiên qua việc tiếp xúc thường xuyên.
Từ mới được gặp ngay trong ngữ cảnh.
Không phải từ mới nào cũng hữu ích tại thời điểm gặp; vì vậy chúng mình chỉ chọn lọc những từ thực sự cần để đưa vào flashcard. Nhiều từ quá chuyên biệt và gần như không dùng đến.

Ngoài ra, vì chúng mình chỉ đọc tác phẩm gốc tiếng Trung, mọi cuốn sách đều là nội dung mới. Không gì tệ hơn việc phải chờ 2–3 ngày để học hết từ mới rồi mới được đọc tiếp một chương đang cao trào!

Nên đọc thường xuyên đến mức nào?¶

Nếu bạn đọc tài liệu này, khả năng cao bạn học tiếng Trung vì sở thích và với mục tiêu đọc webnovel, nên không cần quá khắt khe với bản thân. Quan trọng hơn là duy trì thói quen đều đặn, thay vì đọc quá nhiều rồi kiệt sức hoặc mất động lực.

Nói chung, hãy cố gắng đọc thường xuyên. Việc này giúp bạn nhớ từ tốt hơn vì bạn gặp lại chúng nhiều lần. Tốt hơn là đọc những phiên ngắn nhưng đều, thay vì lâu nhưng thưa.

Thời gian đọc tùy hoàn cảnh cá nhân, nhưng ngay cả vài giờ mỗi tuần cũng mang lại lợi ích.

Nếu khó tìm thời gian, hãy tận dụng “thời gian chết” như lúc chờ tàu xe, di chuyển bằng phương tiện công cộng, v.v. Với Readibu và các graded reader bản số trên Pleco, việc đọc tiếng Trung khi di chuyển trở nên rất dễ dàng.

Phát âm và thanh điệu có quan trọng khi chỉ đọc không?¶

Về mặt kỹ thuật, không quá quan trọng, vì khi đọc trong đầu bạn có thể phát âm theo cách mình muốn. Tuy nhiên, việc hoàn toàn bỏ qua phát âm, thanh điệu và các kỹ năng khác như nghe nhìn chung là không nên.

Dù mục tiêu trước mắt của bạn là đọc webnovel, việc tự đặt mình vào tình huống chỉ có thể đọc tiếng Trung mà không thể làm gì khác với ngôn ngữ này là một lựa chọn không khôn ngoan. Không ai biết tương lai cần đến kỹ năng nào, và có thể sẽ có ngày bạn hối tiếc vì phải bắt đầu lại từ đầu.

Mình có thể bỏ qua nghe, viết và nói không?¶

Thông thường, bốn kỹ năng (nghe – nói – đọc – viết) hỗ trợ lẫn nhau. Bạn không bắt buộc phải đầu tư nhiều cho tất cả, nhưng các kỹ năng khác vẫn góp phần cải thiện khả năng đọc và hiểu.

Nghe qua phim ảnh hoặc podcast giúp bạn hiểu sâu hơn cách dùng từ/cụm từ và học thêm từ mới. Bạn nghe một từ càng nhiều lần, khả năng nhớ và hiểu cách dùng của nó càng cao.

Nếu muốn kết hợp đọc và nghe, bạn có thể nghe audiobook trong lúc đọc. Nhiều website và ứng dụng cung cấp bản đọc audio cho truyện phổ biến và truyện thiếu nhi.

Nói và viết là những cách chủ động để sử dụng từ đã học. Khi bạn dùng một từ, khả năng nhớ từ đó sẽ cao hơn và hiểu sâu hơn. Việc viết chữ Hán bằng tay ngày nay có thể không còn quá cần thiết, nhưng nó giúp ghi nhớ chữ tốt hơn và phân biệt các chữ giống nhau khi đọc. Nếu bạn gặp khó với một số chữ, hãy thử viết tay và chú ý đến bộ thủ của chúng.

Làm thế nào để tăng tốc độ đọc?¶

Nếu có thể tăng tốc độ đọc mà không làm giảm quá nhiều mức độ hiểu, bạn nên làm điều đó. Đọc nhanh hơn đồng nghĩa với việc tiếp xúc và học được nhiều nội dung hơn trong cùng khoảng thời gian.

Người bản xứ thường đọc với tốc độ khoảng 300–700 chữ/phút (cpm). Bạn có thể đo tốc độ của mình bằng cách đếm số chữ trong một đoạn văn khá dài (ít nhất khoảng 1000 chữ), bấm giờ và tính trung bình.

Nếu bạn dưới 200 cpm, vẫn còn rất nhiều dư địa để cải thiện. Mục tiêu của chúng ta là 一目十行 (một liếc mười dòng).

Ba cách chính để tăng tốc độ đọc:

Mở rộng vốn từ – Bạn biết càng nhiều từ và chữ, bạn càng ít phải dừng lại. Hãy đọc nội dung có mức hiểu tối thiểu 90%, tốt nhất là 98% trở lên. Khi chọn văn bản quen thuộc và dần học thêm từ trong ngữ cảnh, bạn sẽ thấy số lần dừng lại ngày càng ít và tốc độ đọc tăng lên.
Nghe trong lúc đọc (RWL – Reading While Listening) – Phát audio nhanh hơn một chút so với tốc độ đọc hiện tại của bạn, buộc bạn phải đọc nhanh hơn để theo kịp. Ban đầu sẽ khó, nhưng bạn có thể điều chỉnh tốc độ hoặc chọn văn bản khác. Đừng chỉnh chậm đến mức nó trở nên quá dễ.
Giảm việc quá chú ý đến thanh điệu trong đầu – Người học thường ám ảnh với việc “phát âm đúng” trong đầu, thậm chí quay lại đọc lại nếu nghĩ mình đọc sai thanh. Điều này tốt cho học phát âm, nhưng làm chậm tốc độ đọc đáng kể. Thực tế, nhiều người bản xứ đôi khi không “đọc thành tiếng trong đầu”, mà nhìn chữ và trực tiếp lấy ý nghĩa.

Có nên đọc kèm bản dịch Tiếng Việt không?¶

Chỉ nên dùng bản dịch khi bạn thực sự bế tắc. Dù có những bản dịch chất lượng, việc đọc nguyên bản hoặc chọn truyện dễ hơn vẫn có lợi hơn cho việc học. Mục tiêu cuối cùng là tư duy và vận hành bằng ngôn ngữ đích, chứ không dựa vào Tiếng Việt.

Một lựa chọn tốt hơn là hỏi người học khác hoặc người bản xứ trên Discord server của họ (có kênh riêng cho câu hỏi tiếng Trung).

Đọc hẹp hay đọc rộng, cái nào tốt hơn?¶

Đọc hẹp (narrow reading) là khi bạn chỉ đọc trong một thể loại nhất định, một chủ đề cụ thể, hoặc các tác phẩm của cùng một tác giả. Cách này có thể rất hữu ích và tạo động lực, vì bạn sẽ nhanh chóng quen với một nhóm từ vựng và phong cách viết nhất định, từ đó việc đọc trở nên dễ chịu và thú vị hơn. Tuy nhiên, nếu chỉ gắn bó với đọc hẹp, bạn có thể thiếu hụt từ vựng ở các lĩnh vực khác và ít kinh nghiệm với các phong cách viết đa dạng, khiến việc chuyển sang đọc nội dung rộng hơn trở nên khó khăn và kém hứng thú.

Đọc rộng (broad reading) là khi bạn đọc nhiều thể loại, nhiều chủ đề khác nhau và của nhiều tác giả khác nhau. Cách này giúp mở rộng vốn từ và làm quen với nhiều phong cách viết. Tuy nhiên, nếu đọc rộng quá mức, bạn có thể cảm thấy quá tải, vì không dành đủ thời gian để củng cố từ vựng đặc thù của từng thể loại.

Việc kết hợp cả hai cách đọc là lựa chọn tốt nhất. Ví dụ, bạn có thể chọn một thể loại yêu thích nhưng đọc tác phẩm của nhiều tác giả khác nhau.

Việc đọc các webnovel dài thường tự nhiên kết hợp cả đọc hẹp lẫn đọc rộng. Nhiều tiểu thuyết dài chứa lượng từ vựng khá đa dạng, nhưng vẫn có một “lõi” từ vựng lặp đi lặp lại xuyên suốt. Mức độ điều này khác nhau tùy từng tác phẩm. Nếu bạn đang ở trình độ trung cấp hoặc đầu trung cao cấp, hãy cân nhắc kỹ xem việc đọc webnovel dài có phù hợp với bạn ở thời điểm hiện tại hay không.

Mình là người gốc Hoa, nói được nhưng đọc kém. Mình nên làm gì?¶

Không có thời điểm nào tốt hơn ngay bây giờ để bắt đầu. Là người gốc Hoa, bạn đã có lợi thế biết phát âm và nghĩa của nhiều từ thông dụng. Việc học mặt chữ của những từ đó sẽ nhanh hơn rất nhiều.

Hãy chọn tài liệu đọc phù hợp với trình độ, thiết lập cách ôn từ (khuyến khích SRS), và bắt đầu đọc – ôn – học từ mới đều đặn. Kết hợp nghe với đọc cũng là cách rất hiệu quả để tăng nhanh khả năng đọc.

Kết luận¶

Chúng mình hy vọng rằng hướng dẫn này đã và sẽ tiếp tục hữu ích cho bạn trong hành trình học đọc tiếng Trung.

Chúc bạn học tốt!